نيافت . سپاهيان مغول به نزد چنگيزخان كه در طالقان بود پيوستند و قفچاقها به بلاد خود خود بازگشتند و در آنجا استقرار يافتند . و اللّه تعالى ولى التوفيق بمنه و كرمه . حركت چنگيزخان به خراسان و غلبهء او بر اعمال آن و بر خوارزمشاه پس از آنكه خوارزمشاه از جيحون گذشت و دسته‌اى از مغولان براى دستگيرى او به سمت مغرب در حركت آمدند ، چنگيزخان خود سمرقند را تصرف كرد و لشكرى به ترمد فرستاد و لشكرى به خوارزم و لشكرى به خراسان . لشكر خوارزم از ديگر لشكرها بزرگتر بود زيرا خوارزم پايتخت كشور بود و جايگاه لشكرها . چنگيز پسران خود جغاتاى و اوكتاى [ 1 ] را به محاصرهء خوارزم فرستاد . پنج ماه شهر در محاصره بود و مقاومت مىكرد . چنگيزخان پىدرپى لشكر مىفرستاد تا سراسر خوارزم را ناحيه بناحيه تصرف كردند . سپس سدى را كه بر آب جيحون بود سوراخ كردند و آب بيامد و شهر را غرق كرد . مردم جمعى غرق شدند و جمعى به شمشير كشته شدند . اين قول ابن الاثير است . نسائى [ 2 ] منشى جلال الدين گويد كه دوشىخان ، آنان را امان داد . چون بيرون آمدند همه را بكشت . اين واقعه در ماه محرم سال 617 بود . پس از اين فتح دوشىخان و لشكرش نزد چنگيزخان بازگشتند . و در طالقان به خدمت او رسيدند . لشكرى كه به ترمد رفت به فتح ترمد نايل آمد . اينان از ترمد به كلات [ 3 ] پيش رفتند . كلات از قلاع جيحون بود . آنجا را تصرف كردند و ويران نمودند . لشكر خوارزم از آب بگذشت و به بلخ آمد . بلخ را در سال 617 به امان بگرفتند و در آنجا شحنه‌اى نهادند . سپس راهى زوزن و اندخود [ 4 ] و فارياب [ 5 ] شدند . و آن بلاد را تصرف كردند و بر هر يك شحنه‌اى گماشتند . سپس به طالقان رفتند و قلعهء منصور كوه [ 6 ] را كه قلعه‌اى استوار بود گرفتند . چون قلعه شش ماه مقاومت ورزيد چنگيزخان خود بيامد و چهار ماه ديگر قلعه را محاصره كرد . سپس فرمان داد خاك و چوب بر روى هم انباشتند چنان كه تلى بلند مساوى با قلعه پديد آمد . چون مدافعان قلعه به هلاك خود يقين كردند دروازه را بگشودند و حمله‌اى دليرانه كردند . سواران به كوههاى اطراف گريختند و پيادگان كشته شدند . مغولان به شهر درآمدند و هر چه بود غارت كردند . چنگيزخان لشكرى به سردارى داماد خود قفچاق نوين به نسا [ 7 ] فرستاد . قفچاق نوين در محاصرهء شهر كشته شد . مغولان شهر را گرفتند و ويران كردند و مردم را كشتند . گويند

--> [ ( 1 ) ] متن : اركطاى . [ ( 2 ) ] متن : نسابى . [ ( 3 ) ] متن : كلابه . [ ( 4 ) ] متن : ايدحور . [ ( 5 ) ] متن : مازندران . [ ( 6 ) ] متن : صاركوه . [ ( 7 ) ] متن : سبا .